İSKELET KASI YARALANMALARI:
İskelet kası vücut ağırlığının %40-45'ini oluşturur. Kas hücreleri kendilerini uyaran motor ve duysal sinirler, damarlarla birlikte paketler oluşturan ve yapışma yerlerine göre ismlendirilen fonksiyonel ünitelerdir. Kas yaralanmasına tanı koymak ve tedavi etmek ünitenin anatomisi, işlevi ve içeriğini iyi bilmekle mümkündür. Anatomi: Fonksiyonel anatomisinde kasın temel işlevi kemik iskelete hareketi sağlamaktır. Bu işlevi kontraksiyon (kasılma) ile sağlayabilir. Tendon yapışma yerinde kısalma ile eklem ekseninde hareket oluşur. Kas liflerinin organizasyonu paralel, fusiform (iğsi), Unipennate (çapraz, üçgensi), Bipennate (çift taraflı çapraz), Triangular (üç kenarlı) ve spiral olabilir. Böylelikle dizilime uygun olarak kas ünitesi görev yerinde birden fazla eksende birden fazla bileşik fonksiyon oluşturabilir. Kas unitesi farklı metabolik özelliklerdeki lifleri içerir.. Tip I:Yavaş solunum yapan lifler: Kitle olarak küçüktür. Oksijenli solunum yapar. Kasılma ve gevşeme zamanı yavaş, yorgunluğa dirençlidir (Maraton kası) Tip II: Hızlı solunum (oksijensiz) lifler: A ve B tipleri vardır. IIA ara form gibidir. Oksijenli ve oksijensiz solunum yapar orta derecede dayanıklıdır. Hızlı kasılma ve gevşeme yapabilir. TipIIB: En hızlı kasılma ve gevşeme yapan gruptur (Patlayan kas) Daha çok oksijensiz kasılır. Erken yorulur. Santral sinir sistemi tip1 kasları daha çok devreye sokar, günlük yaşamda en çok kullanılan kas lifleridir. İş yükü arttıkça tip2 A ve B lifleri devreye girer. Kas Fizyolojisi: Kasılma kayan flament teorisiyle açıklanır. Fonksiyonel ünite sarkomer olarak adlandırılır. Mikroyapıda aktin ve myozin flamentleri birbir üzerinde kayarak kasılmayı sağlar. Kalsiyum akımı kasılmada anahtar rolü oynar. Kasılma kısalma olmaksızın olursa kas uzunluğu korunurak hareket yapılır. Böylelikle izometrik kasılma gelişir. Kas kısalarak kasılıyor sonuçta eklem hareketine neden oluyorsa tonusunu (gerginliğini) hareket boyunca koruyan izotonik kasılma meydana gelir. Eksantrik zorlanmada izometrik hareket boyunca yüklenmedir. Yüklenme kas kuvvetinden büyüktür. İzokinetik yüklenme zorlanmaya sebeb olmayabilir. Kasta uzunluğu değişmeye zorlayan yüklenme oluşur. Konsantrik zorlanma kas izotonik kasılı halde herhangi bir noktada yeni bir yüklenmeye zorlanır. Eksene paralel olan bu zorlanmada kas tüm kitlesi ile karşı koyarken tendon yapıları ve yapışma yerlerine aşırı yük biner. İskelet kası egzersizlere güç ve dayanıklığını arttırmak için kas fibril kitlesini arttırarak cevap verir. Myoglobulin, mitokondri oranı kitle ile artarak, oksijen kullanımı etkin hale gelir. Yüksek ağırlık-düşük tekrarlı egzersizler geniş kas kitlesi sağlar (body-building fitness). Tip 2 kas grupları bu tür egzersizde çalıştırılmış olur. Düşük ağırlık-fazla tekrar, tip1 kas grubu dolayısıyla pek çok kas grubunda uzun süreli dayanıklılık sağlar (yüzme gibi). Aynı gün iki farklı egzersiz yapılması kas yaralanması ihtimalini arttırır. Kas Ünitesi Yaralanmaları Kaslar doğrudan veya dolaylı travmalarla zorlanabilir. Kas hasarı fonksiyonun yitirilmesine varan sonuçlar yaratabilir. Kaslara kanlanmanın arttırılması (ısınma) egzersiz öncesinde mutlaka sağlanmalıdır. Isınma sonrası germe egzersizlerinin yapılması eksantrik zorlanmaları önleyecektir. Travma sonrası kas iyileşmesi sınırlıdır. Kas hücresi yenilenmez yerine fibrotik kasılma özelliği olmayan yapılar geçebilir. Skar dokusu kas fonksiyonu görmez hareket kısıtlanır ağrı gelişebilir. Dolaylı yaralanma sonucu kas felci gelişir. Kas kullanılamaz. MRI ile kasın dolaylı ve doğrudan yaralanma tipi değerlendirilir. Kas Ezilmesi Künt yaralanma sonucudur. Bölgesel kas grupları kanama ve hematomla travmaya yanıt verir. Kas bütünlüğünü kaybetmezse skar dokusu gelişmeden iyileşme tamamlanabilir. Eklem fonkiyonunun %25 den azı kaybedilmişse hafif, %50 orta derece %75 den fazla kayıp şiddetli kas ezilmesidir. Etkilenen kas grubunun tespiti, hareketin önlenmesi, derhal soğuk uygulama başlangıç tedavisidir. Takiben anti-inflamatuar tedavi başlanmalıdır. Tespit tipi ve süresi kas yaralanması şiddetine göre değişir. Uzamış immobilizasyon sonrası rehabilitasyon gereklidir. Kas Kanaması (Hematom) Kas içine kanama doğrudan travmanın sonucudur. Kopresif bandaj ve soğuk uygulamalar yapılmalıdır. Aktivite kısıtlaması iyileşmeyi hızlandırır. Tespit ağır durumlarda yapılabilir. Kas kemikleşmesi (Myositis Ossifikans) Kas ezilmesi ve skar gelişmesinin sık sonuçlarındandır. Hematom dokusu ektopik (yanlış yerleşimli) kemik oluşumunu farklılaşma yeteneği ile sağlar. Hematom kemik dokusuna farklılaşarak kas içinde fonksiyonsuz bir skatrisin yanısıra ağrılı yapısıyla kas unitesiin fonksiyonunu bozar. İlk haftalarda kemikleşme radyolojik olarak tespit edilemez, üçüncü hafta sonrası farkedilir. Anti-inflamatuar tedavi, istirahat sonrası erken mobilizasyon oluşumunu azaltır. Erken fazlarda cerrahi yapılamadığından uzun süre fonksiyon azalabilir. Kendiliğinden yokolma ihtimali olabilir. Kas Yorgunluk Ağrısı (Myalji) Kas bütünlüğünü kaybetmeksizin ağır egzersiz sonrası ağrılı fonksiyon kaybı gösterebilir. Semptomlar özellikle eksantrik egzersizlerde ortaya çıkar. Hasar kas dokuları arasındaki bağ dokusunda gelişmiştir. 2-3 günlük istirahat, buz ve anti-inflamatuar tedavi uygulanmalıdır. Erken mobilizasyon ve aşamalı egzersiz programı ile eski fonksiyonlara dönülür. Kas Zorlanması (Strain) Klinik olarak tendinoz bileşkede ve kas-tendon bileşkesinde akut yırtıklar olabileceği gibi, tekrarlayan travmalarla gelişen kronik zorlanmalar şeklinde olabilir. Özellikle tip2 erken yorulan liflerde akut zorlanmalar daha sık görülmektedir. İki eklemi çaprazlayan kaslar travmaya dah açıktır. Kronik zorlanmalar aşırı yüklenme sonrası kas ve kas-tendon bileşkesinde yetmezlik yaratır. Bileşkenin en zayıf noktası yaralanmanın ortaya çıktığı yerdir. Kronik yaralanmalarda kas içi kanama gelişebilir. Zorlanmalar kas-tendon devamlılığına göre hafif-orta şiddetli olarak derecelendirilir. Şiddetli yaralanma kas lifi-kiriş kopmasına vardığında, hafif ve orta dereceden farklı olarak tedavide rekonstruktif cerrahi gerekebilir. Hafif orta derecede buz uygulama, istirahat ve anti-inflamatuar tedavi ön plandadır. Kas Kopması-ayrılması (Laserasyon) Penetran delici yaralanmalar kasın destek dokudan ayrılmasıyla sonuçlanabilir. Kas eksenine paralel yaralanmalarda konservatif yaklaşımlar, dikey yaralanmalarda yerini cerrahiye bırakabilir. Kas iyileşmesi yenilenme şeklinde olmadığından fibroz skatriz oluşumu sıktır. Rabdomyloliz (Kas protein yıkılımı) Kas yıkımı akut, hücum şeklinde ani gelişen ölümcül veya organ kaybına neden olabilen acil bir durumdur. Kas hücre bütünlüğünün aniden bozulması sonucu proteinlerin, hücre enzimlerinin kana karışması sözkonusudur. Çeşitli hastalıklar oluşumunu arttırabilir. Genel kas ağrısı, yorgunlukla beraber CPK, LDH artmıştır. İdrar yapamama böbreklerin tutulmasını ve hastane tedavisini gerektirir. Kompartman sendromu denilen uzuvun hücreler arası sıvı basıncının artması ile kanlanmasının bozulmasına neden olan gangren gelişebilir.

Derleyen: (Orthop Clin North Am Volume 26 Number 3 July 1995)