CHECK-UP (Genel Sağlık Kontrolü) nedir?

En kısa tanımıyla check-up: Gelişebilecek hastalıklar hakkındaki riski belirlemek ve daha sağlıklı bir yaşam olanağına kavuşmaktır.

Check-up toplumda yanlış olarak değerlendirilmekte, her şeyin yapıldığı testler zinciri olarak düşünülmekte ve bu testlerin sonucunda da her türlü hastalığın tanısının mutlaka konulabileceği varsayılmaktadır. Bu değerlendirme kısmen doğru olsa da eksik yönleri vardır. Check-up kontrol anlamındadır. Nasıl kış ve yaz aylarına girerken arabanızı genel bir kontrolden geçirtiyorsanız tıbbi check-up'ta da sizler sağlık kontrolünden geçiyorsunuz. Check-up'ta tek bir organın kontrolü (kalp, prostat check-up'ı gibi) yapılacağı gibi tüm sistemler gözden geçirilebilir. Doğaldır ki bir organ veya sistemin kontrolüyle tüm sistemlerin kontrolü arasında gerek mali gerekse zaman ve inceleme açısından fark olacaktır.

Gerek ülkemizde gerekse diğer bir çok ülkede check-up bir standarda oturtulmadığı için sağlık kurumları arasında inceleme çokluğu ve ücret farkları ortaya çıkmaktadır. Örneğin bir sağlık kuruluşu 30 yaşının üzerindeki bir kadında mammografiyi rutin isterken, diğeri risk faktörlerini belirledikten sonra gerekirse istemekte ve isteme aralıklarını da değişik tutmaktadır. Aslında bir çok sağlık kılavuzunda bu tetkiklerin istenme zamanı ve aralıkları belirtilmişse de bazen bu duruma uyulmamaktadır. Sonuçta gereksiz incelemeler istenmekte ve yapılmaktadır. Doğru olan; bireyi gören doktorun gerekli bilgileri topladıktan ve ilk muayenesini yaptıktan sonra gerekli incelemeleri yaptırmasıdır. Böylece gereksiz inceleme talepleri ortadan kalkacağı gibi zaman kaybı da önlenmiş olur.

Check-up yaptırılmak istenirken neyin veya hangi organın kontrol edileceğine bağlı olarak beklentiler ve sonuçlar farklılık kazanır. Örneğin hiçbir yakınması olmayan bir bireyin kalp kontrolünden geçirilmesi planlanmış ise, kalbe ait teşhisler veya risk faktörleri ortaya çıkartılabilir, yoksa kadın üreme hastalıklarıyla ilgili riski veya teşhisi beklemek yalnış olur. Eğer tüm sistemlere ait kontrol isteniyorsa (Full veya tam check-up) check-up içeriği değişecektir.

Check-up'ta amaç nedir?

Check-up, daha öncecen bilinen bir hastalığın izlenmesinden çok, risk altında bulunan bireyleri belirlemeye ve oluşacak ileri bozuklukları önlemeye yöneliktir. Örneğin, gizli şeker yüksekliği (Glukoz intoleransı) belirgin şeker hastalığı haline geçene kadar herhangi bir bulgu vermeyebilir, zamanla sinir ve damar yapısını bozarak kalp krizi, felç ve böbrek yetmezliği gibi hastalıklara neden olabilir. Aynı biçimde, tansiyon yüksekliği ve kolesterol yüksekliği de sinsi hastalıklardır. Check-up sırasında, varolan riskler saptanarak erken önlemler alınır. Böylece gelişebilecek rahatsızlıklar önlenebilir, geciktirilebilir ya da tamamen önlenemese de en aza indirilebilir. Aynı biçimde ailesinde kanser olan bireylerin belirlenmesi de bunların daha sıkı ve gerekirse daha özel yöntemlerle takip edilmesini ve yaşam tarzında değişikliklerin yapılmasını sağlayabilir (kalın barsak, akciğer, meme kanseri gibi). Örneğin, sigara içen bir bireyin birinci derece yakın akrabalarında akciğer kanseri öyküsü varsa, sigaranın önemi daha ciddi biçimde anlatılmalı ve kendisinde akciğer kanseri gelişme olasılığının yüksek olduğu vurgulanmalıdır. Kısacası check-up'ta amaç, tehlike bulutlarını önceden belirlemek, önlem almak ve bireyin daha sağlıklı yaşamasını sağlamaktır.

Check-up kimlere yapılabilir?

İki ile on dokuz yaşları arasında mutlaka bir sağlık kontrolü yapılmalıdır. Yirmi yaşından sonra da bütün bireylerin yılda bir sağlık kontrolünden geçmesi önerilir. Bundan sonraki kontrol aralıkları doktorun belirleyeceği sürelerle olmalıdır. Doktorunuz sizin risk durumlarınızı belirleyerek size en uygun zaman aralığını seçecektir. Ayrım yapılmaksızın check-up herkese uygulanabilir.

Check-up için gelirken özel bir işlem yapılması gerekir mi?

Check-up'a gelmeden mutlaka 12 saatlik açlık sonrası gelinmeli, mümkünse hayati önem taşımayan ilaçlar dışındaki ilaçlar ve alkol 1 hafta önceden kesilmeli, check-up'tan bir gün önce ve check-up sırasında sigara içilmemelidir. Yine, check-up için gelmeden 3 gün öncesinden kırmızı et yenmesi kesilmeli, daha çok beyaz besinlerle beslenilmelidir (giatada gizli kan araştırması için).

Check-up'ta ne gibi testler yapılmaktadır?

Check-up'ta temel kan, idrar ve gaita incelemeleri yanında rutin akciğer grafisi, elektrokardiografi, karın ultrasonografik incelemesi yer almaktadır. Ayrıca, hekimin değerlendirilmesine göre bu testlere ek olarak eforlu elektrokardiografi, kadınlarda mammografi, kemik dansitometresi, jinekolojik muayene ve papsmear, ekeklerde daha ayrıntılı prostat incelemesi ve duruma göre diğer tıp dallarından konsültasyon ve incelemeler istenebilir.

Check-up'ta yer alan kan, idrar ve gaita testleri:

- Açlık kan şekeri
- BUN
- Kreatinin
- ALT
- Total kolesterol
- HDL kolesterol
- LDL kolesterol
- Trigliserid
- Gama glutamil transferaz
- HBsAg, HBsAb, HCV Total Ab (sarılık testleri)
- HIV 1+2 antikoru (ELISA)
- Tam kan sayımı
- Tiroid sitümülan hormon
- Tam idrar tetkiki

Check-uphangi sıklıkla yapılmalıdır?

Bütün bireyler yılda bir kez sağlık ve diş kontrolünden geçmelidir. Bu aralıklar belli risk grupları için kısaltılabileceği gibi, risk taşımayan bireyler için ilk kontrolden sonra daha uzun tutulabilir. Bunun hekim tarafından belirlenmesi uygundur. Üçer aylık aralıklarla yapılan check-up'ın yararı yoktur.

Check-up sonucunuzu nasıl alacaksınız?

Check-up işlemleri bazı incelemelerin yaptırılıp hastanın eline tutuşturulması demek değildir. İlk muayenenizi yapan hekiminiz mutlaka yapılması gereken incelemelerin yanı sıra, eğer varsa istediği ek inceleme sonuçlarını da değerlendirdikten sonra ayrıntılı bir check-up raporunu size takdim edecektir. Bu raporda ağırlıklı olarak:

1. Risk altındaki sistem veya organ ve
2. Düzeltilmesi gereken risk faktörleri belirtilecektir.

Check-up'ta bir hastalık tablosu ortaya çıkarsa ne yapacaksınız?

Check-up incelemesi sonrası böyle bir durumla karşılaşınca sizinle ilgilenen doktor gerekli yönlendirmeyi yapacaktır. Sizin için gerekli diyeti, yaşam şekliniz için yeni önerileri, diğer randevuları ve ilaç tedavisini içeren ve her yerde kullanabileceğiniz bir check-up raporu düzenleyip takdim edecektir. İzlenme aralıklarınızı belirleyecektir. Bütün bu işlemler tek bir çatı altında toplanacak, sizden başka mekanlara gitmeniz istenmeyecek, zamanınız kaybettirilmeyecektir.