Hiperlipidemi (Lipid) merkezi nedir ve ne yapar?

Özel olarak oluşturulan Hiperlipidemi Merkezi bir ekip halinde çalışır. Hastalığın erken tanınmasını, erken tedavisinin planlanmasını, risk gruplarının belirlenmesini ve bunların izlenmesini ciddi bir şekilde yürüten bir merkezdir. Yine bu merkez sizi hastalık ve tedavisi konusunda ayrıntılı olarak bilgilendirecek, eğitecek, zaman sınırı olmaksızın tüm sorunlarınıza yanıt verecektir. Hastalığa bağlı gelişecek diğer organ bozuklukları konusunda sizi erken dönemde uyarıp tedavi edilmesini sağlayarak, daha ilerde üzücü olayların gelişmesini önlemek amacındadır. Bu merkezde düzenli izlenmeniz, size daha sağlıklı bir yaşam sunacaktır.

Kolesterol ve lipid nedir?

Lipid'in Türkçe karşılığı yağ demektir. Kolesterol ise yağ benzeri steroid alkolüdür. Kolesterol bir koç hayvansal ve bitkisel kaynaklı bezinde bulunmaktadır. Vücutta karaciğerin yağ ve kolesterol yapımını sağlamasına karşın, bir kısım kolesterol ve yağı besinlerle almaktayız. İnsanda yağlar vücut ağırlığının % 15'ini oluşturur ve kişinin beslenme şekliyle ilişkilidir. Yağlar ve kolesterol hücre zarının yapıtaşını oluştururlar. Aynı zamanda, vücut ısısının oluşturulmasında ve enerji depolanmasının sağlanmasında da önemli görevler alırlar. Kolesterol diğer taraftan vücutta cinsiyet hormonları ve diğer kortizon benzeri hormonların üretilmesinde hammadde olarak kullanılır. Demek ki, kolesterol ve yağlar vücut için vazgeçilemeyecek önemli maddelerdir. Diğer taraftan da kan düzeylerinin yüksek olması önemli tehlikeler oluşturmaktadır.

HDL (Faydalı), LDL (Zararlı), VLDL Kolesterol ve Trigliserid nedir?

İnsan kanında kolesterol ve diğer yağlar serbest olarak dolaşamazlar. Bunları taşıyan bazı moleküller vardır. Bunlara lipoproteinler diyoruz. Lipoproteinler özgül ağırlıklarına göre alt gruplara ayrılırlar.

HDL (Yüksek özgül ağırlığa sahip lipoprotein = High Density Lipoprotein) dokulardan karaciğere kolesterolün taşınmasını sağlayarak, vücudun kolesterolden temizlenmesinde rol alır. Diğer bir deyimle, vücut için yararlı ve damar sertliğinin düşmanıdır. Yani, miktarı yükseldikçe damar sertliği gelişme olasılığı azalmaktadır. Kandaki miktarını alkol alımı ve hareket yükseltirken, sigara, şeker hastalığı, şişmanlık ve hareketsizlik azaltmaktadır.

LDL (Düşük özgül ağırlığa sahip lipoprotein = Low Density Lipoprotein) kanda kolesterolün en önemli taşıyıcıdır. Yüksekliği, karaciğerde yapılımı ve yeniden harcanması arasındaki dengeye bağlıdır. LDL Kolesterol damar sertliği açısından zararlıdır. Kandaki miktarı yükseldikçe damar sertliği olasılığı artmaktadır.

Trigliserid vücut yağ miktarını gösterir. Trigliseridin tek başına damar sertliği ile doğrudan ilişkisi olduğu şüphelidir. Ancak şeker hastalığı, şişmanlık ve tansiyon yüksekliği durumlarıyla birlikte olduğu için dolaylı olarak damar sertliği kötü yönde etkilemektedir.

VLDL (Çok düşük özgül ağırlığa sahip lipoprotein = Very Low Density Lipoprotein) ise kanda başlıca trigliseridi taşımaktadır.

Kolesterol yüksekliğinin önemi nedir?

Bir çok insan, "Bende kolesterol yüksek olmasına rağmen bana bir rahatsızlık vermiyor. O halde kolesterol yüksekliği neden tedavi ediliyor? Bana rahatsızlık vermeyen bir şeyin yüksekliğini tedavi etmek için dışarıdan alınacak ilaçların zararı yok mu?" diye sorarlar. Kolesterol yüksekliği, gerçekten de diğer bir çok hastalık gibi ciddi rahatsızlıklar vermez ve bu yüzden de uzun zaman gözden kaçar. Kolesterol zaman içinde vücuda zarar verir. Yani ağaç içine yerleşmiş ve ağacı kemiren bir kurt gibidir. Damar duvarında birikip damar tıkanıklarına neden olarak kalp krizi, inme gibi daha ağır durumlara neden olur. Dünyada halen kalp hastalıklarına bağlı ölüm oranı ilk sırada yer almaktadır Bu nedenle, kolesterol değerini düşürmek ilerde gelişebilecek rahatsızlıkları önleyebilmektedir. Kolesterol düzeyinde küçük de olsa bir düşüş, gelişebilecek kalp krizi ve felç gibi olaylarda önemli azalmalara neden olmaktadır. Kişi kalp krizi geçirmiş olsa bile iş işten geçmiş değildir ve kolesterol yüksekliği daha da büyük kazanmaktadır. Çünkü, bu bireylerde ikinci kalp krizi geçirme ve ölçüm olasılığı daha yüksektir. Kolesterol düzeyinin düşürülmesiyle bu olasılık azalmaktadır. Görüldüğü gibi, kolesterol zaman içinde geri dönüşü olmayan bozukluklara neden olduğu için yüksekliği mutlaka düşürülmelidir. Burada kullanılacak ilaçların vücuda vereceği zarar, kolesterol yüksekliğinin vereceği zarardan çok daha azdır ve ihmal edilebilir düzeydedir.

Yüksek ve normal kolesterol değerleri nedir? Hangi değerler tedavi edilmelidir?

Aşağıdaki tabloda LDL Kolesterol ve total kolesterolün arzu edilen yüksekliği ve normalden yüksek değerleri verilmiştir. Bu değerler damar tıkanıklığı açısından başka bir risk faktörü olmayan ve diğer yönden sağlıklı bireyler için geçerlidir. Birden azla risk faktörü olan ve bilinen damar hastalığı olan bireylerde bu değerler daha aşağıda olmalıdır. Yüksekliği perhiz, yaşam tarzını değiştirme ve/veya ilaç ile mutlaka normal değerlere getirilmelidir.

HDL Kolesterol düzeyi erkeklerde 35 mg/dL'nin, kadınlarda da 40 mg/dL'nin üzerinde olması kalp açısından iyidir. Bu değerlerin altına düştüğünde damar sertliği olasılığı artar. Kolesterolü açlıkta mı yüksek toklukta mı ölçtürmeliyim? Açık süresi ne kadar olmalıdır? Kolesterol ölçümü yaptırmaya gelirken yapmam gereken şeyler nelerdir? Kolesterol ölçümü yaptırmaya gelinirken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir.

- Ölçüm mutlaka en az 8 saat açlığı izleyerek, olanaklıysa sabah saatleri yaptırılmalıdır.
- Ölçümden önce alkol, sigara ve olanaklıysa yaşamsal önem taşıyan ilaçlar dışında ilaç alınmamalıdır.
- Eğer varsa mikrobik hastalıklar geçtikten sonra yaptırılmalıdır.

Kolesterol düzeyini etkileyen faktörler nelerdir?

Kan kolesterol, trigliserid düzeylerini yaş, cinsiyet, ırk, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite, beslenme alışkanlıkları ve diğer hastalıklar etkilemektedir.

Yaşın artmasıyla birlikte fiziksel aktivitenin azalması, kilo almaya eğilim, hayvani yağlardan beslenmek kolesterol düzeyini yükseltmektedir.

Diğer taraftan, aşırı kahve kullanımı kolesterol düzeyini artırırken çayın bunu etkilemediği bilinmektedir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar kahvenin normal koşullarda kolesterolü yükseltici etkisinin pek önemli olmadığını, aşırı kahve tüketen yüksek kolesterollü bireylerde bu etkinin daha belirgin olduğunu göstermiştir.

Mikrobik hastalıklarda kolesterol ve HDL Kolesterol düzeylerinde düşme olurken trigliserid düzeylerinde yükselme olmaktadır.

Kanser hastalarında kolesterol düzeyleri düşük olmaktadır. Yine mevsimsel olarak, kolesterol düzeylerinde değişiklikler olmaktadır.

Kalp krizi ve damar sertliği açısından risk faktörleri nelerdir?

Kardiyovasküler hastalılklar için ana risk faktörleri şunlardır.

1- Diabetes mellitüs (Şeker Hastalığı)

2- Hipertansiyon ( Tansiyonun yüksek olması )

3- Kan yağlarının yüksekliği (Kolestrol, Trigliserid, LDL yüksekliği, HDL düşüklüğü)

4- Sigara içilmesi

Fazla tuz tüketiminden tansiyonu arttırabilecegi için kaçınılmalıdır. Hazır gıdalarda tuz oranı daha fazladır. Hazır gıdalar tüketmek yerine dogal gıdalar tercih edilmelidir.

Fazla kilo almak metabolik sendrom, hipertansiyon, sleep-apne sendromu gelişmesi yönünden risk teşkil etmektedir. Uzun yaşam obezlerde azalmaktadır. Fiziki altivitenin arttırılması hipertansiyon, diabetes mellitüs görülme sıklığını azaltmakta ve Kardiyovasküler hastalıklara karşı koruma saglamaktadır.

LDL kollestrolde 1 mg/dl yükselme koroner Kalp hastalılkları riskini %2-3 oranında arttırmaktadır.

HDL kollestrolde 1 mg/dl 'lik düşme Koroner arter hastalıkları riskini %3-4 oranında arttırmaktadır. Sigara içilmesi HDL yapımını azaltırken düzenli yapılan eksersizler HDL yapımını arttırmaktadır.

Sigara içilmesinin Kardiyovasküler hastalıklar yönünden majör risk faktörü olduğu uzun zamandan beri bilinmektedir. Sigara içilmesi ile tansiyon yükselmektedir. Arter sertliği artmaktadır. Sigara içilmesi insülin rezistansında artma obezite gelişmesinei katkıda bulunmaktadır.

Sigara içilmesi operasyon sonrası solunum komplikasyonları gelişmesi yönünden kuvvetli bir risk faktörüdür. Bu durum sigara içmeyenlere göre 2 kat daha fazladır. Sigarayı 6 aydan beri bırakanlarda bu risk sigara içmeyenlere göre eşittir. Erkeklerde sigara içilmesi Koroner kalp hastalıklarının gelişmesini %50 oranında arttırmaktadır. Kardiyovasküler hastalıklardan ölümü %50 oranında arttırmaktadır. Bu risk yaş ve içilen sigara miktarı ile orantılıdır. Benzer sorunlar bayanlarda müşayede edilmiştir.

Ne zaman kolesterol ölçümü yaptırmalıyım?

Son zamanlarda yapılan çalışmalar damar sertliğinin çocukluk çağında başladığını göstermektedir. Bu nedenle ölçüm çocukluk çağında başlamalıdır. İki ile on dokuz yaş arasındaki çocuklarda mutlaka kolesterol ölçümü yapılmalıdır. Çocuklarda total kolesterol düzeyinin 170 mg/dL'nin altında olması gerekmektedir. Eğer ölçülen değer bu düzeyde ise 20 yaşına kadar kolesterol ölçtürmeye gerek yoktur. 20 yaşında bir daha kolesterol ölçümü yapılır. Eğer total, HDL, LDL Kolesterol ve Trigliserid düzeyleri normal sınırlarda ise 5 yılda bir izlenmelidir. Bu bireylere sağlıklı beslenme eğitimi, ideal vücut ağırlığını koruma eğitimi verilir, spor yapmaları teşvik edilir ve sigara içmek gibi diğer risk faktörleri varsa ortadan kaldırılmaya çalışılır. 2 ile 19 yaş arasında kolesterol düzeyi 200 mg/dL ve üzeri ise diyet ve gerekirse ilaç tedavisi planlanır. 20 yaşını geçmiş bireylerde yapılan kolesterol ölçümü sonucu yüksek değer saptanırsa diyet ve gerekirse ilaç tedavisi uygulanır. Hekimin belirlediği ve hastaya uygun zaman aralıklarıyla izlenir.

Kolesterol yüksekliğinin tedavisi var mıdır?

Kolesterol yüksekliği, tansiyon yüksekliği, şeker hastalığı gibi tedavisi olmayan bir bozukluktur. Ancak kontrol altında tutularak oluşturacağı organ hasarları önlenebilir. Bu nedenledir ki, kolesterol yüksekliğinde uygulanan perhiz ve ilaç tedavisi ömür boyu olmalıdır.

Kolesterol yüksekliğinin kontrolünde bireyin büyük payı vardır. Bireyin yapabileceği uygulamalar şunlardır.

- Perhize sıkı sıkı uyunuz, ihmal etmeyiniz ve sürekli yapınız.
- Fazla kilolardan kurtulup ideal kilonuza ulaşınız ve bunu sürdürünüz.
- Sizi sıkmayan ancak sürekli yapabileceğiniz bir fiziksel aktiveye başlayınız (koşma, tempolu yürüme, teniz vb.).
- Sigara içmeyiniz ve mutlaka içenleri uyarınız, sigara içilen ortamlarda bulunmamaya gayret ediniz.
- Alkol tüketimini azaltınız.
- Meyve, sebze, lifli ve balık türü gıdalarla beslenmeye ağırlık veriniz, yağlı kolesterolden zengin kırmızı etten ve kolesterol içeriği yüksek yiyeceklerden uzak durunuz.
- Katı yağlar yerine zeytin yağı, ay çiçek yağı gibi doymamış yağ asidi içeren yağlar kullanmaya özen gösteriniz.
- Salatalarda yağ yerine limon ve sarımsağı tercih ediniz.

Kolesterol düzeyim düştü ve gayet de iyi gidiyor. İlacı ve perhizi daha ne kadar süre uygulayacağım?

Kolesterol yüksekliğinde, daha önceden de belirtildiği üzere tedavi söz konusu değildir. Ancak kolesterol yüksekliği kontrol altında tutulabilmektedir. Bu nedenle perhiz ve ilaç tedavisi ömür boyu olmalıdır. Bir iki ay sonra kesilmemelidir. Aksi halde, kolesterol düzeyinde daha da ciddi yükselmeler olabilmektedir.

Günde 3-5 sigara içmenin zararı var mı?

Kolesterolü yüksek olan bireylerle normal bireyler hiç sigara içmemelidir. Çünkü sigaranın bir tanesi bile sağlığa zararlıdır.

Son söz olarak kolesterol yüksekliğinden değil geç kalmaktan korkmak gerektiğini belirtir, yüksekliğin kontrol altına alınması ile birlikte her şeyin yolunda gideceğini vurgulamak isteriz.